Nhà Tạo Thị Trường và Người Tham Gia Thị Trường Được Giải Thích

Thị trường được tạo nên bởi Maker và Taker. Maker là những người đặt lệnh mua hoặc bán nhưng không được khớp ngay lập tức (ví dụ: “bán BTC khi giá đạt 15.000 USD”). Những lệnh này tạo ra thanh khoản (liquidity), giúp người khác dễ dàng mua hoặc bán BTC ngay khi điều kiện được đáp ứng. Những người mua hoặc bán ngay lập tức được gọi là Taker. Nói cách khác, Taker là những người khớp các lệnh do Maker tạo ra.

Giới thiệu

Trên bất kỳ sàn giao dịch nào (dù là Forex, chứng khoán hay tiền mã hóa), người mua và người bán luôn được ghép lệnh với nhau. Nếu không có những nơi kết nối như vậy, bạn sẽ phải đăng bài trên mạng xã hội để tìm người muốn đổi Bitcoin lấy Ethereum và hy vọng sẽ có ai đó quan tâm.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu khái niệm Maker và Taker. Mọi người tham gia thị trường đều thuộc ít nhất một trong hai nhóm này — trên thực tế, với tư cách là một nhà giao dịch, rất có thể bạn sẽ đóng cả hai vai trò ở những thời điểm khác nhau.

Maker và Taker chính là "mạch máu" của nhiều nền tảng giao dịch. Sự hiện diện (hoặc thiếu vắng) của họ là một trong những yếu tố tạo nên sự khác biệt giữa một sàn giao dịch mạnh và một sàn giao dịch yếu.

Hãy nói về thanh khoản

Trước khi tìm hiểu kỹ hơn về Maker và Taker, chúng ta cần hiểu khái niệm thanh khoản (liquidity).

Khi ai đó nói một tài sản có tính thanh khoản cao hoặc tính thanh khoản thấp, họ đang đề cập đến mức độ dễ dàng để bán tài sản đó.

Ví dụ, một ounce vàng là tài sản có tính thanh khoản rất cao vì bạn có thể nhanh chóng bán nó để lấy tiền mặt.

Một khái niệm liên quan nhưng khác một chút là thanh khoản của thị trường (market liquidity).

Một thị trường có tính thanh khoản cao là nơi bạn có thể dễ dàng mua hoặc bán tài sản với mức giá hợp lý. Điều này xảy ra khi có nhiều người muốn mua và cũng có nhiều người muốn bán tài sản đó.

Với lượng giao dịch lớn như vậy, người mua và người bán thường gặp nhau ở mức giá gần nhau:

• Giá bán thấp nhất (Ask) sẽ rất gần với giá mua cao nhất (Bid).

Kết quả là khoảng cách giữa Bid và Ask sẽ rất nhỏ (hay còn gọi là Bid-Ask Spread hẹp).

Ngược lại, thị trường có thanh khoản thấp sẽ không có những đặc điểm này.

Nếu bạn muốn bán tài sản, bạn sẽ gặp khó khăn trong việc bán với mức giá hợp lý vì không có đủ người mua.

Do đó, thị trường thanh khoản thấp thường có Bid-Ask Spread rộng hơn rất nhiều.

Đến đây, khi đã hiểu về thanh khoản, chúng ta có thể chuyển sang Maker và Taker.

Market Maker và Market Taker

Như đã đề cập, các nhà giao dịch trên sàn giao dịch sẽ đóng vai trò là Maker hoặc Taker.

Maker

Các sàn giao dịch thường xác định giá thị trường của một tài sản thông qua sổ lệnh (Order Book).

Đây là nơi tập hợp toàn bộ các lệnh mua và bán do người dùng đặt.

Ví dụ, bạn có thể đặt một lệnh như:

Mua 800 BTC ở mức giá 4.000 USD.

Lệnh này sẽ được thêm vào sổ lệnh và chỉ được khớp khi giá thị trường đạt 4.000 USD.

Lệnh Maker (Post Only) như ví dụ trên yêu cầu bạn công khai ý định giao dịch trước bằng cách đưa lệnh vào sổ lệnh.

Bạn được gọi là Maker vì bạn đã "tạo ra" thị trường theo một nghĩa nào đó.

Có thể hình dung sàn giao dịch giống như một siêu thị. Sàn cung cấp các kệ hàng và thu phí những người muốn trưng bày sản phẩm lên đó. Trong ví dụ này, bạn chính là người đưa hàng hóa của mình lên kệ.

Các tổ chức lớn hoặc những đơn vị chuyên giao dịch tần suất cao (High-Frequency Trading - HFT) thường đảm nhận vai trò Market Maker.

Tuy nhiên, các nhà giao dịch nhỏ lẻ cũng hoàn toàn có thể trở thành Maker chỉ bằng cách sử dụng những loại lệnh không được khớp ngay lập tức.

Lưu ý rằng không phải mọi lệnh Limit đều là lệnh Maker.

Nếu muốn chắc chắn lệnh của bạn được đưa vào sổ lệnh trước khi được khớp, hãy chọn tùy chọn "Post Only" khi đặt lệnh (hiện chỉ hỗ trợ trên phiên bản Web và Desktop).

Taker

Tiếp tục với ví dụ về siêu thị.

Nếu bạn là người đặt hàng lên kệ thì sẽ luôn có người đến mua những món hàng đó.

Người đó chính là Taker.

Thay vì lấy đồ trên kệ siêu thị, họ đang sử dụng phần thanh khoản mà Maker đã cung cấp.

Khi bạn đặt lệnh lên sổ lệnh, bạn đã làm tăng thanh khoản của sàn vì giúp người khác dễ dàng giao dịch hơn.

Ngược lại, Taker sẽ lấy đi một phần thanh khoản đó.

Điều này thường diễn ra thông qua lệnh Market, tức là lệnh mua hoặc bán ngay tại mức giá thị trường hiện tại.

Khi đặt Market Order, các lệnh đang chờ trong sổ lệnh sẽ được khớp ngay lập tức.

Nếu bạn từng đặt Market Order trên Global HibtHub hoặc bất kỳ sàn giao dịch tiền mã hóa nào, thì bạn đã từng đóng vai trò là Taker.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng bạn cũng có thể trở thành Taker khi sử dụng Limit Order.

Điều quan trọng là:

Bất cứ khi nào lệnh của bạn khớp với lệnh của người khác đang nằm trong sổ lệnh, bạn đều là Taker.

Phí Maker và Taker

Nhiều sàn giao dịch tạo ra phần lớn doanh thu bằng cách thu phí giao dịch khi ghép lệnh giữa người mua và người bán.

Điều đó có nghĩa là mỗi khi bạn đặt lệnh và lệnh được thực hiện, bạn sẽ phải trả một khoản phí nhỏ.

Tuy nhiên, mức phí này khác nhau giữa các sàn và cũng có thể thay đổi tùy theo khối lượng giao dịch cũng như vai trò của bạn (Maker hoặc Taker).

Thông thường, Maker sẽ được hưởng mức phí thấp hơn hoặc thậm chí được hoàn phí, vì họ giúp bổ sung thanh khoản cho sàn.

Điều này rất có lợi cho sàn giao dịch.

Các nhà giao dịch mới thường nghĩ:

"Ồ, nền tảng này có thanh khoản rất tốt, mình nên giao dịch ở đây."

Một sàn có thanh khoản cao luôn hấp dẫn hơn vì các giao dịch được thực hiện dễ dàng hơn.

Trong nhiều trường hợp, Taker sẽ phải trả mức phí cao hơn Maker, bởi họ sử dụng thanh khoản do Maker cung cấp thay vì tạo ra thanh khoản.

Như đã đề cập, cơ chế phí Maker-Taker phụ thuộc vào từng nền tảng.

Ví dụ, bạn có thể xem biểu phí Maker và Taker của Global HibtHub trên trang Biểu phí giao dịch (Fee Schedule).

Kết luận

Tóm lại:

• Maker là những nhà giao dịch đặt lệnh và chờ lệnh được khớp.
• Taker là những người khớp các lệnh đã có sẵn trên sổ lệnh.

Điểm quan trọng nhất cần ghi nhớ là:

Market Maker chính là những người cung cấp thanh khoản cho thị trường.

Đối với các sàn áp dụng mô hình Maker-Taker, Maker đóng vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao sức hấp dẫn của nền tảng.

Thông thường, các sàn sẽ thưởng cho Maker bằng mức phí thấp hơn vì họ mang lại thanh khoản.

Ngược lại, Taker sử dụng nguồn thanh khoản này để nhanh chóng mua hoặc bán tài sản, nhưng đổi lại họ thường phải trả mức phí giao dịch cao hơn.