Tỷ lệ Rủi ro/Lợi nhuận (Risk/Reward Ratio) là gì và cách sử dụng
Tóm tắt (TL;DR)
Tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận cho biết bạn đang chấp nhận bao nhiêu rủi ro để đổi lấy bao nhiêu lợi nhuận tiềm năng.
Những nhà giao dịch và nhà đầu tư giỏi luôn lựa chọn cơ hội một cách cẩn trọng. Họ tìm kiếm mức lợi nhuận tiềm năng cao nhất với mức rủi ro thấp nhất. Nếu một khoản đầu tư có thể mang lại lợi nhuận tương đương với một khoản đầu tư khác nhưng có mức rủi ro thấp hơn, thì đó có thể là lựa chọn tốt hơn.
Giới thiệu
Dù bạn là nhà giao dịch trong ngày (day trader) hay giao dịch theo xu hướng ngắn hạn (swing trader), vẫn có một số khái niệm cơ bản về quản lý rủi ro mà bạn cần hiểu rõ. Đây là nền tảng giúp bạn hiểu thị trường và định hướng cho các hoạt động giao dịch cũng như quyết định đầu tư của mình. Nếu không, bạn sẽ rất khó để bảo vệ và phát triển tài khoản giao dịch.
Chúng ta đã từng đề cập đến quản lý rủi ro, quản lý kích thước vị thế (position sizing) và việc thiết lập lệnh dừng lỗ (stop-loss). Tuy nhiên, nếu bạn giao dịch một cách chủ động, còn có một yếu tố cực kỳ quan trọng khác cần hiểu: Bạn đang chấp nhận bao nhiêu rủi ro so với mức lợi nhuận kỳ vọng? Tiềm năng lợi nhuận của bạn so với khoản lỗ tiềm năng như thế nào? Nói cách khác, tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận là gì?
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cách tính tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận cho mỗi giao dịch.
Tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận là gì?
Tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận (Risk/Reward Ratio, viết tắt là R/R hoặc R) dùng để tính toán một nhà giao dịch chấp nhận bao nhiêu rủi ro để đổi lấy mức lợi nhuận tiềm năng. Nói cách khác, chỉ số này cho biết với mỗi 1 USD bạn chấp nhận rủi ro, bạn có thể nhận lại bao nhiêu lợi nhuận.
Cách tính rất đơn giản. Bạn lấy mức rủi ro tối đa chia cho mục tiêu lợi nhuận ròng.
Để làm điều đó, trước tiên bạn cần xác định:
- Điểm vào lệnh.
- Mức chốt lời (nếu giao dịch thành công).
- Mức dừng lỗ (nếu giao dịch thất bại).
Đây là bước rất quan trọng nếu bạn muốn quản lý rủi ro hiệu quả. Những nhà giao dịch chuyên nghiệp luôn xác định trước mục tiêu lợi nhuận và mức dừng lỗ trước khi vào lệnh.
Sau khi đã xác định được điểm vào và điểm thoát lệnh, bạn có thể tính tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận bằng cách lấy rủi ro tiềm năng chia cho lợi nhuận tiềm năng. Tỷ lệ này càng thấp thì với mỗi đơn vị rủi ro, bạn càng có cơ hội nhận được nhiều lợi nhuận hơn.
Cách tính tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận
Giả sử bạn muốn mở một vị thế mua (long) đối với Bitcoin.
Sau khi phân tích, bạn xác định:
- Mục tiêu chốt lời là 15% so với giá vào lệnh.
- Đồng thời, bạn cũng tự hỏi: Ý tưởng giao dịch sẽ bị vô hiệu khi nào? Đây chính là vị trí bạn nên đặt lệnh dừng lỗ.
Trong ví dụ này, bạn quyết định điểm vô hiệu hóa nằm ở mức 5% dưới giá vào lệnh.
Lưu ý rằng các mức này không nên được xác định một cách tùy ý theo phần trăm. Mục tiêu lợi nhuận và mức dừng lỗ nên được thiết lập dựa trên phân tích thị trường của bạn. Các chỉ báo phân tích kỹ thuật có thể hỗ trợ rất hiệu quả trong quá trình này.
Vậy:
- Lợi nhuận mục tiêu = 15%
- Rủi ro tiềm năng = 5%
Tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận sẽ là:
Tỷ lệ Rủi ro/Lợi nhuận = Khoản lỗ tiềm năng / Lợi nhuận tiềm năng
Trong ví dụ này:
5 / 15 = 1:3 = 0,33
Điều này có nghĩa là với mỗi 1 đơn vị rủi ro, bạn có cơ hội thu về 3 đơn vị lợi nhuận.
Nói cách khác, nếu bạn mở vị thế trị giá 100 USD, bạn chỉ chấp nhận rủi ro mất 5 USD để hướng tới khoản lợi nhuận 15 USD.
Bạn hoàn toàn có thể kéo mức dừng lỗ lại gần điểm vào lệnh hơn để cải thiện tỷ lệ này. Tuy nhiên, như đã đề cập, điểm vào và điểm thoát không nên được điều chỉnh chỉ để làm đẹp tỷ lệ. Chúng phải dựa trên phân tích thị trường.
Nếu một thiết lập giao dịch có tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận không hấp dẫn, thay vì cố "điều chỉnh số liệu", bạn nên tìm kiếm một cơ hội giao dịch khác có tỷ lệ tốt hơn.
Ngoài ra, các vị thế có quy mô khác nhau vẫn có thể có cùng tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận. Ví dụ:
- Vị thế trị giá 10.000 USD
- Rủi ro 500 USD
- Lợi nhuận mục tiêu 1.500 USD
Tỷ lệ vẫn là 1:3.
Tỷ lệ chỉ thay đổi khi bạn thay đổi khoảng cách tương đối giữa mục tiêu lợi nhuận và mức dừng lỗ.
Tỷ lệ lợi nhuận/rủi ro (Reward/Risk Ratio)
Nhiều nhà giao dịch thích tính theo chiều ngược lại, tức là tỷ lệ lợi nhuận/rủi ro.
Lý do đơn giản là họ cảm thấy cách này trực quan hơn.
Công thức là:
Tỷ lệ Lợi nhuận/Rủi ro = Lợi nhuận tiềm năng / Khoản lỗ tiềm năng
Trong ví dụ trên:
15 / 5 = 3
Hiển nhiên, tỷ lệ lợi nhuận/rủi ro càng cao thì càng tốt.
Hiểu về rủi ro và lợi nhuận
Hãy tưởng tượng bạn đang ở sở thú và tôi đưa ra một lời đề nghị:
"Tôi sẽ trả cho bạn 1 BTC nếu bạn lẻn vào khu nuôi chim và cho một con vẹt ăn bằng tay."
Rủi ro là gì?
Bạn có thể bị nhân viên bảo vệ hoặc cảnh sát bắt vì làm điều không được phép.
Đổi lại, nếu thành công, bạn sẽ nhận được 1 BTC.
Bây giờ tôi đưa ra một đề nghị khác:
"Tôi sẽ trả cho bạn 1,1 BTC nếu bạn lẻn vào chuồng hổ và dùng tay không cho hổ ăn thịt sống."
Rủi ro lần này là gì?
Bạn vẫn có thể bị cảnh sát bắt.
Nhưng ngoài ra, bạn còn có nguy cơ bị hổ tấn công và chịu thương tích nghiêm trọng hoặc thậm chí mất mạng.
Đổi lại, phần thưởng chỉ cao hơn một chút — 1,1 BTC.
Lựa chọn nào hợp lý hơn?
Về lý thuyết thì cả hai đều không phải là ý tưởng hay.
Nhưng ở lựa chọn thứ hai, bạn đang chấp nhận rủi ro lớn hơn rất nhiều chỉ để đổi lấy thêm một phần thưởng rất nhỏ.
Trong giao dịch cũng vậy, nhiều nhà giao dịch chỉ tìm kiếm những cơ hội mà lợi nhuận tiềm năng lớn hơn đáng kể so với rủi ro phải chịu.
Đây được gọi là cơ hội bất đối xứng (asymmetric opportunity) — khi tiềm năng lợi nhuận lớn hơn nhiều so với rủi ro.
Kết hợp tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận với các chỉ số khác
Một chỉ số thường được sử dụng cùng với tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận là tỷ lệ thắng (Win Rate).
Tỷ lệ thắng được tính bằng:
Số giao dịch thắng / Tổng số giao dịch
Ví dụ, nếu bạn có tỷ lệ thắng 60%, điều đó có nghĩa là trung bình bạn kiếm được lợi nhuận trong 60% số giao dịch.
Hãy xem cách kết hợp hai chỉ số này trong quản lý rủi ro.
Ví dụ, một nhà giao dịch quyền chọn chấp nhận:
- Rủi ro: 100 USD
- Lợi nhuận kỳ vọng: 700 USD
Tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận là 1:7.
Tuy nhiên, các quyền chọn mà họ giao dịch có mức độ rủi ro cao và tỷ lệ thắng chỉ khoảng 20%.
Nếu họ thực hiện 10 giao dịch, mỗi giao dịch rủi ro 100 USD, tổng số vốn chịu rủi ro sẽ là 1.000 USD.
Với tỷ lệ thắng 20%, họ có cơ hội thắng khoảng 2 giao dịch, tương đương lợi nhuận 1.400 USD.
Dựa trên các phép tính này, nhà giao dịch có thể cho rằng chiến lược của mình vẫn có khả năng sinh lời.
Nhưng nếu mỗi giao dịch thắng chỉ mang lại 500 USD, thì:
- 2 giao dịch thắng = 1.000 USD
- Tổng số vốn chịu rủi ro cũng là 1.000 USD
Kết quả chỉ vừa đủ hòa vốn (break-even).
Vì vậy, với tỷ lệ thắng 20%, chiến lược cần có tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận tối thiểu khoảng 1:5 để có khả năng sinh lời.
Nhiều nhà giao dịch sẽ phân tích dữ liệu giao dịch trong quá khứ để xác định tỷ lệ thắng của mình, từ đó tính ra tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận phù hợp nhằm đạt được lợi nhuận kỳ vọng.
Tuy nhiên, phương pháp này cũng có những hạn chế nhất định. Gần như không thể biết trước tỷ lệ thắng của các giao dịch trong tương lai; bạn chỉ có thể dựa vào dữ liệu lịch sử. Dù vậy, việc kết hợp tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận với các chỉ số khác vẫn là một công cụ hữu ích trong bộ công cụ của nhà giao dịch.
Kết luận
Chúng ta đã tìm hiểu tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận là gì và cách các nhà giao dịch có thể đưa chỉ số này vào kế hoạch giao dịch của mình. Việc tính toán tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận là yếu tố không thể thiếu khi xây dựng hồ sơ rủi ro cho bất kỳ chiến lược quản lý vốn nào.
Một điều cũng rất đáng lưu ý trong quản lý rủi ro là duy trì nhật ký giao dịch. Bằng cách ghi chép đầy đủ các giao dịch của mình, bạn có thể đánh giá chính xác hơn hiệu quả của các chiến lược, đồng thời điều chỉnh chúng để phù hợp với các điều kiện thị trường và nhóm tài sản khác nhau.
Tuy vậy, vẫn có những nhà giao dịch đạt lợi nhuận rất cao dù tỷ lệ thắng khá thấp. Nguyên nhân là vì tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận trong từng giao dịch đủ lớn để bù đắp.
Ví dụ, nếu họ chỉ giao dịch những thiết lập có tỷ lệ 1:10, họ vẫn có thể thua 9 giao dịch liên tiếp và chỉ cần hòa vốn sau 1 giao dịch thắng. Trong trường hợp này, chỉ cần thắng 2 trên 10 giao dịch, họ đã có lợi nhuận.
Đó chính là sức mạnh của việc cân bằng giữa rủi ro và lợi nhuận.
Ngoài ra, tỷ lệ thắng/thua (Win/Loss Ratio) cũng có thể được sử dụng để đánh giá hiệu quả giao dịch. Khi kết hợp với tỷ lệ thắng (Win Rate), chỉ số này phản ánh số giao dịch thắng so với số giao dịch thua, giúp bạn đánh giá hiệu quả tổng thể của chiến lược. Ví dụ, nếu tỷ lệ thắng/thua là 60%, điều đó có nghĩa là bạn thua trong 60% số giao dịch. Bạn cũng có thể sử dụng chỉ số này trong quản lý rủi ro để hỗ trợ tính toán tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận.
Bằng cách kết hợp nhiều chỉ số như Risk/Reward Ratio, Win Rate và Win/Loss Ratio, nhà giao dịch có thể đánh giá chính xác hơn giá trị kỳ vọng của mỗi giao dịch, từ đó ước lượng mức độ rủi ro cần chấp nhận trước khi đưa ra quyết định đầu tư.